Cele
Po lekcji uczniowie potrafią
- analizować opis ustaleń i odróżniać zapis porozumienia od późniejszego skutku
- wyjaśnić związek warunków pracy z godnością i życiem rodzinnym
- rozróżniać żądanie, zobowiązanie i skutek
Moduł 02 · 45 minut
Postulaty i godność pracy
Co ustalenia mówią o pracy, zdrowiu, czasie i relacjach rodzinnych?
Gotowe do użycia
Jak analizować opis postulatów i ustaleń pracowniczych
Plan na jedną lekcję
Wariant podstawowy klasyfikuje ustalenia. Wariant rozszerzony analizuje napięcie między zapisem porozumienia a jego późniejszą realizacją.
- Czas
- 45 minut
- Grupa
- Klasy 7–8 szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowe
- Licencja
- CC BY 4.0 dla treści autorskich
Kryteria sukcesu
Sprawdzam, czy
- przypisuję ustalenie do kategorii: czas, rodzina, zdrowie lub przyszłość
- wyjaśniam własnymi słowami pojęcie czterobrygadowego systemu pracy
- nie przypisuję porozumieniu skutków, których nie potwierdza przedstawione opracowanie
Przygotuj
- prezentacja modułu 02
- po jednej karcie pracy 02 dla każdego ucznia
- jeden wydrukowany komplet czterech kart stacyjnych (4 strony A4)
- cztery stoliki lub miejsca pracy, po jednym na kartę
Pojęcia
- postulat
- żądanie lub propozycja zmiany przedstawiona drugiej stronie
- czterobrygadówka
- system organizacji pracy ciągłej, w którym brygady pracowały także w niedziele i święta
- choroba zawodowa
- choroba związana z warunkami wykonywanej pracy, uznana w przepisach
- pylica płuc
- choroba płuc od wieloletniego wdychania pyłu, częsta u górników
- IPN
- Instytut Pamięci Narodowej, instytucja badająca najnowszą historię Polski
Dla prowadzącegoPrzygotowanie i odpowiedzi modelowe+
Przed lekcją
- wydrukuj kartę pracy dla każdego ucznia
- wydrukuj jeden komplet czterech kart stacyjnych (4 strony A4) i połóż każdą na osobnym stoliku
- zaplanuj cztery grupy: 15 minut pracy przy własnej karcie, potem trzy zmiany po 3 minuty
Przykładowe odpowiedzi
- czas — problem: praca także w niedziele i święta; zapisano stopniowe zniesienie systemu; ze zdania nie wiemy, czy i kiedy zniesiono go we wszystkich kopalniach
- rodzina — problem: brak wspólnego wolnego czasu; zapisano wolne soboty i niedziele od początku 1981 roku, czyli zmianę zapowiedzianą na przyszłość; nie wiemy, jak ją wprowadzano
- zdrowie — problem: choroba płuc od pyłu a uznanie jej za skutek pracy; zapisano zaliczenie pylicy do chorób zawodowych; nie wiemy, ilu osób to dotyczyło
- przyszłość — problem: wiele lat ciężkiej pracy pod ziemią; postulaty obniżenia wieku emerytalnego tylko przyjęto do wiadomości i zapowiedziano przekazanie ich Sejmowi — to jeszcze nie zmiana
Scenariusz prowadzącego
45 minut krok po kroku
Każdy etap rozdziela działanie nauczyciela od działania uczniów. To pełny skrypt — notatki w prezentacji są jego skrótem.
- 010–5 min
Co znaczy godna praca?
NauczycielZapisz na tablicy cztery pola: czas, rodzina, zdrowie, przyszłość. Zapytaj: „Co z tego jest najważniejsze, żeby praca była godna?”
UczniowieWybierają jedno pole i kończą zdanie: „Godna praca to taka, która…”.
- 025–12 min
Kontekst
NauczycielWyjaśnij, że porozumienie potwierdzało ustalenia gdańskie, a równocześnie odpowiadało na realia pracy górniczej. Postulat to żądanie strajkujących; jedne dotyczyły wszystkich pracowników, inne tylko górników.
UczniowieCzytają cztery hasła z karty pracy (zadanie 2) i zastanawiają się, które dotyczyły tylko górników, a które mogły dotyczyć wszystkich pracowników.
- 0312–27 min
Stacje z opracowaniami
NauczycielPołóż każdą kartę stacyjną na osobnym stoliku. Podziel klasę na cztery grupy; każda siada przy jednej karcie i przez 15 minut wspólnie ją wypełnia. Pilnuj języka: zapis w porozumieniu nie dowodzi, że zmianę od razu wprowadzono.
UczniowieW grupach odpowiadają na cztery pytania z karty stacyjnej i przepisują odpowiedzi do własnej karty pracy (zadania 3a–3d).
- 0427–36 min
Galeria argumentów
NauczycielGrupy przechodzą do następnej karty — trzy zmiany po 3 minuty. Przy każdej dopisują w polu „Pytania innych grup” jedno pytanie zaczynające się od „Skąd wiemy, że…?” albo „Czego tu brakuje?”.
UczniowieCzytają odpowiedzi innych grup i dopisują jedno pytanie na każdej karcie.
- 0536–42 min
Od zapisu do wniosku
NauczycielModeluj zdanie: „Zapis dotyczy…, co może świadczyć o…, ale nie dowodzi, że…”.
UczniowiePiszą ostrożny wniosek z zastrzeżeniem.
- 0642–45 min
Bilet wyjścia
NauczycielZbierz jedną odpowiedź z każdej kategorii.
UczniowieWybierają ustalenie i wyjaśniają jego związek z godnością pracy.
Laboratorium materiału
Cztery ustalenia do analizy
Opracowanie edukacyjne na podstawie materiałów IPN wskazanych w sekcji „Źródła i granice materiału”. Tekst nie jest cytatem z protokołu porozumienia.
W opracowaniach IPN dotyczących porozumienia wymieniane są: stopniowe zniesienie czterobrygadowego systemu pracy w kopalniach, wolne soboty i niedziele od początku 1981 roku, przyjęcie do wiadomości postulatów obniżenia wieku emerytalnego w górnictwie — z zapowiedzią przedłożenia ich Sejmowi — oraz zaliczenie pylicy płuc do chorób zawodowych.
- 1
Jaki problem życia codziennego odpowiada temu ustaleniu?
- 2
Czy z tego zdania wynika, że zmianę już wprowadzono, czy że ją dopiero zapisano lub zapowiedziano?
- 3
Jakie znaczenie mogło to mieć dla pracownika lub rodziny?
- 4
Czego z tego zdania nie wiemy? (np. czy i kiedy zmianę naprawdę wprowadzono)
Klasy 7–8 · wsparcie
Wariant podstawowy
- jedno ustalenie na grupę i gotowe kategorie
- prosty schemat: problem → zapis → znaczenie
- ramka „Co to znaczy” na każdej karcie stacyjnej
Szkoły ponadpodstawowe · pogłębienie
Wariant rozszerzony
- rozpoznanie języka zobowiązań
- pytanie o trudność wdrażania wolnych sobót
- porównanie opracowania z hasłem „Porozumienie jastrzębskie 1980” w Encyklopedii Solidarności
Ostatnie 3 minuty
Bilet wyjścia
- 1Najsilniej z godnością pracy łączy się…
- 2W porozumieniu zapisano, że…
- 3Z tego zapisu jeszcze nie wiemy, czy…
Dostępność i bezpieczeństwo
Różne drogi udziału
- każda kategoria ma nazwę i symbol, kolor nie jest jedynym wyróżnikiem
- pojęcia specjalistyczne mają definicje prostym językiem
- materiał nie wymaga od ucznia ujawniania sytuacji zawodowej rodziny
Pakiet modułu 02
Pobierz i dostosuj
Wersja HTML jest pełną, dostępną wersją scenariusza. Pliki edytowalne możesz skrócić lub dopasować do klasy.
Weryfikacja
Źródła i granice materiału
Fakty historyczne sprawdzono w materiałach instytucjonalnych. Opisy aktywności i pytania dydaktyczne są autorskim opracowaniem projektu. Nie używamy fikcyjnych wypowiedzi świadków.
- IPNObchody 38. rocznicy podpisania Porozumienia Jastrzębskiego
treść kluczowych ustaleń i kontekst podpisania
- IPNStrajkowe lato 1980
tło społeczne i gospodarcze
- Szukaj w ArchiwachProtokół porozumienia jastrzębskiego — opis zespołu
informacja o zachowanym dokumencie pierwotnym