Moduł 01 · 45 minut
Latem 1980 roku strajkowano w całej Polsce. Dlaczego w tej historii ważne jest też Jastrzębie-Zdrój?
Śląski wymiar strajków 1980 roku
Wariant podstawowy opiera się na osi czasu i trzech faktach. Wariant rozszerzony dodaje ocenę znaczenia porozumień regionalnych.
Cele
Kryteria sukcesu
Przygotuj
Pojęcia
Przed lekcją
Przykładowe odpowiedzi
Scenariusz prowadzącego
Każdy etap rozdziela działanie nauczyciela od działania uczniów. To pełny skrypt — notatki w prezentacji są jego skrótem.
Pokaż tytuł. Wyjaśnij, że „Sierpień ’80” to potoczna nazwa fali strajków z lata 1980 roku. Zapytaj, z jakimi miastami uczniowie ją łączą. Zapisz wszystkie odpowiedzi bez oceniania.
Podają skojarzenia i zaznaczają, które wynikają z wiedzy, a które z intuicji.
Uporządkuj cztery daty: 30 VIII Szczecin, 31 VIII Gdańsk, 3 IX Jastrzębie-Zdrój, 11 IX Dąbrowa Górnicza (Huta Katowice). Wyjaśnij, że Huta Katowice to nazwa zakładu w Dąbrowie Górniczej, dlatego porozumienie nazywa się katowickim. Podkreśl, że to cztery powiązane porozumienia.
Wpisują daty na karcie pracy (zadanie 2) i numerują porozumienia od najwcześniejszego.
Rozdaj kartę. Wyjaśnij, że tekst jest autorskim opracowaniem, a nie cytatem z dokumentu. Najpierw odczytujemy informacje z tekstu, potem formułujemy interpretację.
W parach wykonują polecenia 3a–3d z karty: podkreślają datę, miejsce i strony porozumienia, piszą wniosek, wskazują informację, która go wspiera, i zapisują pytanie.
Narysuj na tablicy dwie kolumny: PRACOWNIK i RODZINA. Wyjaśnij, czym był system czterobrygadowy (definicja w pojęciach). Zapytaj o oba ustalenia z tekstu — zniesienie tego systemu i wolne soboty: co zmieniały dla górnika, a co dla jego rodziny?
Dopisują po jednym przykładzie do każdej kolumny.
Poproś o jedno zdanie zaczynające się od „Śląsk był ważny, ponieważ…” oraz o informację z tekstu, która je wspiera. Wariant rozszerzony: porównanie roli Jastrzębia i Gdańska bez tworzenia rankingu.
Formułują wniosek i wskazują informację z materiału, która go wspiera.
Zbierz krótkie odpowiedzi. Nie oceniaj poglądów; oceniaj związek wniosku z dowodem.
Kończą trzy zdania podsumowujące.
Laboratorium materiału
Opracowanie autorskie na podstawie materiałów instytucjonalnych wskazanych w sekcji „Źródła i granice materiału”. Poniższy tekst nie jest cytatem z dokumentu historycznego.
Zanim przeczytasz: latem 1980 roku w wielu zakładach w Polsce robotnicy przerwali pracę. Domagali się lepszych warunków pracy i prawa do własnych, niezależnych związków zawodowych. Władze podpisały ze strajkującymi cztery porozumienia. Najbardziej znane podpisano 31 sierpnia w Gdańsku. Na Górnym Śląsku strajki objęły do 1 września 64 zakłady i ponad 98 tysięcy pracowników.
3 września 1980 roku w kopalni „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu-Zdroju Komisja Rządowa (przedstawiciele władz) i Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS, wspólna reprezentacja strajkujących) podpisały porozumienie. Potwierdzało ono ustalenia gdańskie, a dodatkowo dotyczyło między innymi zniesienia czterobrygadowego systemu pracy w górnictwie oraz wolnych sobót i niedziel od początku 1981 roku.
Podkreśl w tekście: datę, miejsce i dwie strony, które podpisały porozumienie.
Napisz wniosek: „Śląsk był ważny, ponieważ…”.
Podaj informację z tekstu, która wspiera Twój wniosek.
Zapisz jedno pytanie, na które tekst nie odpowiada. Gdzie szukał(a)byś odpowiedzi: w tekście porozumienia, w książce lub artykule historyka czy w relacji uczestnika?
Klasy 7–8 · wsparcie
Szkoły ponadpodstawowe · pogłębienie
Ostatnie 3 minuty
Dostępność i bezpieczeństwo
Pakiet modułu 01
Wersja HTML jest pełną, dostępną wersją scenariusza. Pliki edytowalne możesz skrócić lub dopasować do klasy.
Weryfikacja
Fakty historyczne sprawdzono w materiałach instytucjonalnych. Opisy aktywności i pytania dydaktyczne są autorskim opracowaniem projektu. Nie używamy fikcyjnych wypowiedzi świadków.
kontekst regionalny i dane o zasięgu protestów
daty i podstawowe ustalenia
syntetyczny opis przebiegu rozmów i treści porozumienia
