Moduł 01 · 45 minut

Dlaczego Śląsk?

Co zmienia się w obrazie Sierpnia ’80, gdy patrzymy z Jastrzębia-Zdroju?

Gotowe do użycia

Śląski wymiar strajków 1980 roku

Plan na jedną lekcję

Wariant podstawowy opiera się na osi czasu i trzech faktach. Wariant rozszerzony dodaje ocenę znaczenia porozumień regionalnych.

Czas
45 minut
Grupa
Klasy 7–8 szkoły podstawowej i szkoły ponadpodstawowe
Licencja
CC BY 4.0 dla treści autorskich

Cele

Po lekcji uczniowie potrafią

  • umieścić Porozumienie Jastrzębskie na osi wydarzeń lata 1980 roku
  • wyjaśnić, dlaczego protesty na Górnym Śląsku miały znaczenie ponadregionalne
  • odróżnić informację z opracowania od interpretacji i poprzeć wniosek konkretną informacją

Kryteria sukcesu

Sprawdzam, czy

  • wskazuję datę i miejsce podpisania porozumienia
  • wskazuję powiązanie z ustaleniami gdańskimi i jedno dodatkowe ustalenie ważne dla pracowników
  • formułuję wniosek zaczynający się od: „Śląsk był ważny, ponieważ…”

Przygotuj

  • prezentacja modułu 01
  • po jednej karcie pracy 01 dla każdego ucznia
  • tablica lub wspólny dokument
  • opcjonalnie mapa Polski

Pojęcia

strajk
wspólne przerwanie pracy jako forma protestu
MKS
Międzyzakładowy Komitet Strajkowy, reprezentujący załogi wielu zakładów
porozumienie
uzgodniony zapis zobowiązań stron negocjacji
Dla prowadzącegoPrzygotowanie i odpowiedzi modelowe

Przed lekcją

  • wydrukuj kartę pracy — po jednym egzemplarzu na ucznia
  • przygotuj prezentację oraz tablicę lub wspólny dokument
  • uczniowie pracują najpierw indywidualnie, potem w parach

Przykładowe odpowiedzi

  • informacje z tekstu: 3 września 1980 roku, kopalnia „Manifest Lipcowy”, Komisja Rządowa i MKS
  • wymiar ponadregionalny pokazuje potwierdzenie ustaleń gdańskich i miejsce porozumienia w sieci wydarzeń
  • przykładowy wniosek: Śląsk był ważny, ponieważ porozumienie jastrzębskie rozszerzało ogólnopolski proces o sprawy wynikające z realiów pracy górniczej

Scenariusz prowadzącego

45 minut krok po kroku

Każdy etap rozdziela działanie nauczyciela od działania uczniów. To pełny skrypt — notatki w prezentacji są jego skrótem.

  1. 01
    0–5 min

    Punkt wyjścia

    Nauczyciel

    Pokaż tytuł i zapytaj, z jakimi miastami uczniowie łączą Sierpień ’80. Zapisz wszystkie odpowiedzi bez oceniania.

    Uczniowie

    Podają skojarzenia i zaznaczają, które wynikają z wiedzy, a które z intuicji.

  2. 02
    5–12 min

    Oś czasu

    Nauczyciel

    Uporządkuj cztery daty: 30 VIII Szczecin, 31 VIII Gdańsk, 3 IX Jastrzębie-Zdrój, 11 IX Dąbrowa Górnicza. Podkreśl, że tworzą sieć porozumień.

    Uczniowie

    Układają wydarzenia i zaznaczają miejsce najbliższe ich regionowi.

  3. 03
    12–24 min

    Czytanie opracowania

    Nauczyciel

    Rozdaj kartę. Wyjaśnij, że tekst jest autorskim opracowaniem, a nie cytatem z dokumentu. Najpierw odczytujemy informacje z tekstu, potem formułujemy interpretację.

    Uczniowie

    W parach oddzielają informacje wskazane w tekście od własnych wniosków i nazywają źródło potrzebne do weryfikacji.

  4. 04
    24–35 min

    Mapa znaczeń

    Nauczyciel

    Zbierz odpowiedzi w trzech polach: praca, rodzina, bezpieczeństwo. Dopytuj: kogo dotyczyło dane ustalenie?

    Uczniowie

    Łączą ustalenia porozumienia z codziennym doświadczeniem pracowników i rodzin.

  5. 05
    35–42 min

    Teza i dowód

    Nauczyciel

    Poproś o jednozdaniową tezę oraz konkretną informację z materiału. Wariant rozszerzony: porównanie roli Jastrzębia i Gdańska bez tworzenia rankingu.

    Uczniowie

    Formułują wniosek i wskazują informację z materiału, która go wspiera.

  6. 06
    42–45 min

    Bilet wyjścia

    Nauczyciel

    Zbierz krótkie odpowiedzi. Nie oceniaj poglądów; oceniaj związek wniosku z dowodem.

    Uczniowie

    Kończą trzy zdania podsumowujące.

Laboratorium materiału

Opracowanie w centrum: porozumienie jako część ogólnopolskiej umowy społecznej

Opracowanie autorskie na podstawie materiałów instytucjonalnych wskazanych w sekcji „Źródła i granice materiału”. Poniższy tekst nie jest cytatem z dokumentu historycznego.

3 września 1980 roku w kopalni „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu-Zdroju Komisja Rządowa i MKS podpisały porozumienie. Potwierdzało ono ustalenia gdańskie, a dodatkowo dotyczyło między innymi zniesienia czterobrygadowego systemu pracy w górnictwie oraz wolnych sobót i niedziel od początku 1981 roku.

  1. 1

    Które informacje są wskazane w tekście i można je dalej sprawdzić?

  2. 2

    Co wskazuje, że wydarzenie miało wymiar ponadregionalny?

  3. 3

    Jakiego dokumentu lub opracowania potrzebujesz, aby ocenić wpływ porozumienia?

Klasy 7–8 · wsparcie

Wariant podstawowy

  • gotowa oś czasu do uzupełnienia
  • bank pojęć i zdania z lukami
  • odpowiedź ustna zamiast dłuższego zapisu

Szkoły ponadpodstawowe · pogłębienie

Wariant rozszerzony

  • porównanie dwóch opisów wydarzenia
  • ocena, czy określenie „trzecie porozumienie” wyjaśnia jego znaczenie
  • krótka notatka z przypisem do źródła

Ostatnie 3 minuty

Bilet wyjścia

  1. 1Jedna data, którą zapamiętam…
  2. 2Śląsk był ważny, ponieważ…
  3. 3Dowodem dla mojego wniosku jest…

Dostępność i bezpieczeństwo

Różne drogi udziału

  • wszystkie kluczowe informacje są także tekstem, nie tylko elementem mapy
  • daty zapisano słownie i cyframi
  • zadania można wykonać ustnie, pisemnie lub z użyciem technologii wspomagającej

Pakiet modułu 01

Pobierz i dostosuj

Wersja HTML jest pełną, dostępną wersją scenariusza. Pliki edytowalne możesz skrócić lub dopasować do klasy.

Weryfikacja

Źródła i granice materiału

Fakty historyczne sprawdzono w materiałach instytucjonalnych. Opisy aktywności i pytania dydaktyczne są autorskim opracowaniem projektu. Nie używamy fikcyjnych wypowiedzi świadków.

  1. IPN
  2. IPN
    Kalendarium Sierpnia 1980

    daty i podstawowe ustalenia

  3. Dzieje.pl / PAP
    Porozumienie Jastrzębskie

    syntetyczny opis znaczenia porozumienia